Báo cáo từ Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam (Vinatom) thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ chỉ rõ, các công việc chuẩn bị cho dự án nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2 đang được khẩn trương tiến hành. Để bảo đảm vận hành an toàn và tiến tới làm chủ hoàn toàn công nghệ hạt nhân có tuổi đời lên đến gần một thế kỷ, bài toán quy hoạch và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao mang tính kế thừa đang là ưu tiên hàng đầu của quốc gia.
Các kỹ thuật viên làm việc tại lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt. Ảnh: VNEXPRESS.
Theo tiến độ được cơ quan chức năng đề ra, dự án điện hạt nhân trọng điểm của Việt Nam đang dịch chuyển mạnh mẽ với các mốc thời gian và số liệu định lượng cụ thể:
|
Tiêu chí / Cột mốc chiến lược |
Mục tiêu và tiến độ thực tế |
|
Giải phóng mặt bằng |
Hoàn thành dứt điểm trong Quý II/2026 |
|
Mốc vận hành Nhà máy Ninh Thuận 1 |
Dự kiến trong giai đoạn 2030 – 2035 |
|
Tổng nhu cầu nhân sự đến năm 2030 |
4.000 người (đáp ứng cho cả 2 nhà máy Ninh Thuận 1 và 2) |
|
Yêu cầu trình độ Đại học & Sau đại học |
Đạt tối thiểu hơn 2.000 nhân sự chuyên môn sâu |
|
Tuổi thọ công nghệ của nhà máy |
Kéo dài từ 60 đến hơn 80 năm (đòi hỏi nhiều thế hệ kế cận) |
Dù các chỉ tiêu đã được phê duyệt trong Đề án phát triển nguồn nhân lực, TS Lê Chí Dũng (nguyên Cục phó Cục An toàn bức xạ và hạt nhân) nhận định việc tìm kiếm hàng trăm nhân sự đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của một kỹ sư vận hành chủ chốt tại Việt Nam hiện nay là một thử thách rất lớn, do đây là lĩnh vực đòi hỏi kiến thức giao thoa cực sâu.
Để vận hành một lò phản ứng hạt nhân thực tế, đội ngũ kỹ sư bắt buộc phải được trang bị một hệ thống tri thức đa tầng và toàn diện.
Kiến thức nền tảng cốt lõi: Hiểu rõ cơ chế vận hành lò phản ứng dựa trên cơ sở vật lý hạt nhân, vật lý neutron và thủy nhiệt. Đây là các quá trình sinh nhiệt, truyền nhiệt và kiểm soát dòng chảy của chất làm mát bên trong lõi lò phản ứng.
Kiến thức phụ trợ chuyên sâu: Sức bền vật liệu trong môi trường bức xạ, các quá trình hóa lý liên quan và nguyên lý vận hành của hệ thống thiết bị phức tạp gồm turbine, máy bơm công suất lớn và hệ thống điều khiển tự động hóa hoàn toàn.
Khuyến nghị chiến lược từ các chuyên gia:
Trước thực trạng một số trường đại học trong nước dù có đội ngũ kỹ thuật chất lượng cao nhưng vẫn thiếu chuyên gia sâu về năng lượng hạt nhân, các nhà khoa học khuyến nghị Việt Nam chỉ nên tập trung đào tạo ở một số ít cơ sở mạnh nhất.
Việc dạy và học cần áp dụng một chương trình chuẩn, mô phỏng theo hệ thống giáo dục của các quốc gia phát triển về năng lượng hạt nhân đã được thế giới công nhận. Tuyệt đối không đào tạo dàn trải ở những cơ sở thiếu nguồn lực chuyên môn, nhằm tránh nguy cơ tạo ra nguồn nhân lực không đáp ứng được tiêu chuẩn an toàn thực tế khi nhà máy đi vào vận hành.
Thôn Vĩnh Trường, xã Phước Dinh, huyện Thuận Nam, tỉnh Ninh Thuận (nay là Khánh Hoà), nơi sẽ xây dựng nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 1. Ảnh: Việt Quốc
Sau khi Quốc hội thông qua chủ trương tái khởi động dự án điện hạt nhân Ninh Thuận vào cuối năm 2024, Chính phủ đã nhanh chóng đưa ra các định hướng nhằm kiện toàn bộ máy quản lý, hoàn thiện hành lang pháp lý và chuẩn bị các điều kiện kỹ thuật cần thiết.
"Lực lượng kỹ sư phục vụ cho các dự án bước đầu chưa phải là rào cản quá lớn, do quốc gia chuyển giao công nghệ có thể hỗ trợ lực lượng vận hành chủ chốt trong giai đoạn đầu. Nhưng về lâu dài, chương trình điện hạt nhân của Việt Nam không dừng lại ở một hay hai nhà máy, chúng ta phải tự chủ hoàn toàn từ khâu vận hành đến khi tháo dỡ mà không phụ thuộc vào nước ngoài." — TS Lê Chí Dũng phân tích.
Quy hoạch địa điểm và đối tác quốc tế:
Theo quy hoạch, hệ thống nhà máy điện hạt nhân đầu tiên của Việt Nam dự kiến đặt tại tỉnh Khánh Hòa (trên địa bàn tỉnh Ninh Thuận cũ), bao gồm hai dự án độc lập Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2.
Hiện tại, Việt Nam đã cơ bản đạt được thống nhất với phía Liên bang Nga về dự thảo hiệp định hợp tác xây dựng Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1. Dự án này do Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) làm chủ đầu tư, xây dựng tại xã Phước Dinh, huyện Thuận Nam trước đây. TS Trần Chí Thành – Viện trưởng Vinatom – khẳng định đội ngũ chuyên gia của Viện luôn sẵn sàng cung ứng nguồn lực con người và chuyên môn cao nhất để cùng các đại học xây dựng chương trình đào tạo hạt nhân chuẩn quốc gia.