Trước thềm sự kiện GStar 2026 với chủ đề "AI và Nhân loại" diễn ra vào ngày 29/5 tại TP.HCM, Tiến sĩ Lương Minh Thắng – Giám đốc nghiên cứu tại Google DeepMind kiêm Đồng sáng lập New Turing Institute (NTI) – đã có những phân tích thẳng thắn về thực trạng ngành trí tuệ nhân tạo nước nhà. Ông nhận định, để đưa hệ sinh thái AI Việt Nam bứt phá bền vững, chúng ta cần nhanh chóng thu hẹp khoảng cách giữa làn sóng truyền thông bề nổi và năng lực công nghệ chuyên sâu ở tầng cốt lõi.
Quan sát cộng đồng công nghệ trong nước, Tiến sĩ Lương Minh Thắng chỉ ra một nghịch lý lớn: sự chênh lệch sâu sắc giữa sự hào hứng truyền thông bên ngoài và năng lực làm chủ công nghệ thực tế bên trong.
Thực trạng "hào hứng bề nổi": Hiện nay, nhiều doanh nghiệp và startup công nghệ đang xem AI như một từ khóa thời thượng (buzzword) để làm marketing. Họ vội vã tích hợp API có sẵn từ các mô hình ngôn ngữ lớn toàn cầu như OpenAI ChatGPT hay Anthropic Claude để tạo ra các ứng dụng mỏng như chatbot hỏi đáp đơn giản hoặc công cụ viết nội dung tự động. Các sản phẩm này có rào cản phòng thủ rất thấp và dễ dàng bị vô hiệu hóa khi các ông lớn công nghệ cập nhật tính năng mới.
Yêu cầu của "chiều sâu cốt lõi": Chiều sâu của một hệ sinh thái phải được thể hiện qua hai khía cạnh: khả năng tự làm chủ kiến trúc, huấn luyện các mô hình nền tảng quy mô lớn (tương tự định hướng của DeepSeek hay Moonshot AI) dựa trên nguồn dữ liệu độc quyền; và tầm nhìn kiến trúc hệ thống của đội ngũ kỹ sư kết hợp cùng tư duy thẩm định đa chiều của nhà quản lý khi các tác vụ cơ học như viết code hay tổng hợp báo cáo đã bị AI thay thế.
Dù sở hữu nguồn lực lập trình viên có tư duy toán học và khoa học máy tính (Math & CS) xuất sắc không thua kém thế giới, lực lượng nhân sự trong nước vẫn đối mặt với những rào cản mang tính hệ thống để vươn tầm quốc tế.
Thiếu hụt hạ tầng siêu tính toán: Khả năng tiếp cận sức mạnh tính toán và các cụm siêu máy tính khổng lồ tại Việt Nam còn rất hạn chế, gây khó khăn cho việc huấn luyện các mô hình tiên tiến sâu.
Áp lực thực dụng ngắn hạn: Khác với môi trường toàn cầu vốn đầu tư dài hạn cho các nghiên cứu nền tảng (fundamental research) từ 5 đến 10 năm và xem thất bại là dữ liệu quý giá, môi trường trong nước chịu áp lực sinh lời ngắn hạn lớn, vô tình hạn chế các nỗ lực đổi mới mang tính bước ngoặt.
Thiếu "sân chơi" tầm cỡ cho nhân tài hồi hương: Để thu hút các chuyên gia hàng đầu trở về, thị trường cần những dự án đột phá (moonshot) và một hệ sinh thái đồng cấp (peer ecosystem) đủ mạnh. Kỹ sư Việt cần được rèn luyện gắt gao không chỉ về kỹ thuật LLM cốt lõi mà còn ở tư duy sản phẩm, năng lực biện luận và kỹ năng lãnh đạo toàn cầu.
Tiến sĩ Lương Minh Thắng. Ảnh: WCA
Dự báo về bức tranh công nghệ trong nửa thập kỷ tới, chuyên gia Google DeepMind khẳng định thị trường sẽ bị định hình toàn diện bởi làn sóng AI tự chủ.
Làm chủ khung kiểm soát tác tử (Agent Harnesses): Cơ hội lớn nhất của công nghệ Việt là nắm bắt thật nhanh cách vận hành của các hệ thống tiên tiến như Google Antigravity hay OpenAI Codex. Việc thấu hiểu phương thức các tác tử hoạt động độc lập và tương tác với nhau sẽ tái định nghĩa toàn bộ cấu trúc ngành công nghiệp phần mềm.
Chiến lược ứng dụng thực tế: Thay vì phân tán nguồn lực làm mọi thứ, bước đi thông minh nhất của các doanh nghiệp Việt là tận dụng hạ tầng mã nguồn mở, kết hợp dữ liệu độc quyền để tinh chỉnh (fine-tuning) sâu cho các lĩnh vực ngách có tầm ảnh hưởng cao như an toàn thông tin hay lập trình chuyên sâu (tương tự mô hình Mythos từ Anthropic).
Làn sóng tối ưu hóa bộ máy bằng công nghệ đang âm thầm diễn ra, đe dọa trực tiếp đến nhóm lao động xử lý thông tin lặp đi lặp lại hoặc nhận thức khuôn mẫu. AI chắc chắn sẽ thay thế những người không biết dùng AI. Khi máy móc đã làm xuất sắc tư duy logic rập khuôn, con người cần được đào tạo để trở thành người điều phối hệ thống bằng ba năng lực độc quyền:
Taste (Gu thẩm mỹ & Sự tinh tế): Khả năng cảm nhận và định hình giá trị văn hóa, nghệ thuật nâng cao.
Creativity (Năng lực sáng tạo vượt khung): Tư duy kiến tạo những giải pháp hoàn toàn mới nằm ngoài các tập dữ liệu huấn luyện.
Critical Judgment (Tư duy phản biện sắc bén): Năng lực thẩm định đúng sai, hay dở trước sự bùng nổ thông tin và mã nguồn do AI sản xuất, tránh bị công nghệ dẫn dắt.
Khép lại những chia sẻ, Tiến sĩ Lương Minh Thắng gửi gắm thông điệp cốt lõi đến cộng đồng qua bộ ba giá trị: "Be curious, be ambitious, and be collaborative" (Hãy tò mò để đào sâu bản chất công nghệ; Hãy tham vọng để vượt qua những thất bại và chinh phục đỉnh cao như cách hệ thống Gemini Deep Think đạt ngưỡng Huy chương Vàng IMO 2025; Hãy hợp tác để cộng hưởng sức mạnh trí tuệ người Việt trên toàn thế giới).
Để hiện thực hóa nhịp cầu kết nối này, NTI đã phối hợp cùng Pacific Gateway Partners (PGP) tổ chức GStar Summit nhằm tạo điểm giao thoa chiến lược giữa chính sách Washington, sự đổi mới từ Thung lũng Silicon và hệ sinh thái châu Á, định hướng công nghệ phục vụ con người một cách bền vững.