TS Nguyễn Phạm Nhất Thiên Minh (sinh năm 1991) là một trong những gương mặt nhà khoa học trẻ tiêu biểu của Việt Nam. Anh hiện là giảng viên tham gia xây dựng chuyên ngành Robotics tại Đại học Queensland (Australia), sau khi đã có thời gian nghiên cứu tại các học viện danh tiếng như NTU (Singapore) và KTH (Thụy Điển).
Với 26 bài báo khoa học quốc tế chất lượng cao và giải thưởng Quả Cầu Vàng 2025, TS Thiên Minh đã chia sẻ những góc nhìn sâu sắc về lộ trình đưa ngành kỹ thuật robot Việt Nam vươn tầm thế giới.
TS Thiên Minh và robot bốn chân tại Đại học Queensland. Ảnh: NVCC
Niềm đam mê của TS Thiên Minh bắt đầu từ một đề tài luận văn "quá sức" tại Đại học Bách khoa TP.HCM. Thay vì chọn một phần nhỏ, anh đã tự tay thiết kế robot từ khung vỏ, mạch điện đến thuật toán định vị. Chính sự mạo hiểm này đã mang lại trải nghiệm quý giá, giúp anh hiểu sâu sắc về hệ thống Robotics tích hợp.
Tuy nhiên, con đường bước ra thế giới không hề trải hoa hồng. Anh từng bị từ chối phỏng vấn chỉ vì tấm bằng đại học trong nước chưa có thương hiệu mạnh trên bản đồ quốc tế. Từ trải nghiệm đó, anh nhấn mạnh tầm quan trọng của việc liên kết quốc tế và khuyến khích sinh viên Việt Nam mạnh dạn tìm kiếm cơ hội tại các phòng thí nghiệm hàng đầu thế giới.
Theo TS Thiên Minh, Robotics là sự giao thoa phức tạp giữa cơ khí, điện tử và khoa học máy tính. Hiện nay, Việt Nam chủ yếu tập trung vào khâu thi công và vận hành các robot có sẵn (như AGV hay robot dịch vụ). Tuy nhiên, để phát triển bền vững, chúng ta cần tập trung vào việc "tạo ra năng lực mới".
Cơ hội bứt phá của Việt Nam nằm ở Robotics thực địa – những robot vận hành tự chủ trong môi trường phức tạp:
Lĩnh vực năng lượng: Sử dụng robot khảo sát đập thủy điện, tuabin gió, đường dây cao thế để giảm thiểu rủi ro cho con người.
Nông nghiệp thông minh: Phát triển các máy móc nông nghiệp tự hành có khả năng giám sát đất đai và tối ưu hóa canh tác.
Phần mềm Robotics: Tận dụng thế mạnh toán học và lập trình của người Việt để xây dựng các mô hình bản sao số (Digital Twins) và bộ dữ liệu giao thông địa phương.
TS Nguyễn Phạm Nhất Thiên Minh bên các robot bay trong phòng thí nghiệm tại Đại học Công nghệ Nanyang. Ảnh: NVCC
Nhìn vào các cường quốc Robotics, TS Thiên Minh rút ra hai bài học lớn cho Việt Nam:
Từ Singapore: Chính phủ đóng vai trò chủ đạo trong việc tài trợ R&D và thúc đẩy chuyển giao công nghệ giữa đại học và doanh nghiệp.
Từ Trung Quốc: Tối ưu hóa chi phí phần cứng và thời gian sản xuất để nhanh chóng đưa nghiên cứu vào thực tế.
Anh đề xuất Việt Nam cần có các cơ quan tài trợ chuyên biệt để thẩm định và hỗ trợ các dự án hợp tác giữa viện trường và các tập đoàn năng lượng, nông nghiệp lớn trong nước.
Với các bạn trẻ muốn theo đuổi ngành này, TS Thiên Minh đưa ra lời khuyên thực tế: "Hãy tìm một dự án đã hoàn thiện và tìm cách xây dựng lại nó tốt hơn, thay vì chỉ sử dụng nó". Đây là cách tốt nhất để lĩnh hội tư duy thiết kế và kỹ thuật cốt lõi.
Anh cũng bày tỏ mong muốn được đóng góp vào việc phát triển chương trình đào tạo Robotics chính quy tại Việt Nam, đưa các chuyên môn như hệ điều hành robot, định vị và hoạch định chuyển động vào bậc cử nhân để rút ngắn khoảng cách với trình độ quốc tế.