Cuối tháng 3, TVE-4U – diễn đàn ebook kỳ cựu với gần 13 năm hoạt động – đã chính thức thông báo thay đổi định hướng. Quản trị viên cho biết diễn đàn sẽ ngừng chia sẻ mọi tệp tin ebook còn thời hạn bản quyền dưới dạng file đính kèm. Thay vào đó, TVE-4U chỉ khuyến khích các tác phẩm tự sáng tác, tác phẩm đã hết hạn bản quyền hoặc có sự cho phép của tác giả.
Cùng thời điểm, VCTVEGroup, một cộng đồng nổi tiếng trên Facebook với hơn 30.000 thành viên, cũng tuyên bố xóa bỏ dữ liệu vĩnh viễn và ngừng hoạt động từ ngày 25/3. Nền tảng Ebookvie cũng rơi vào tình trạng không thể truy cập, cho thấy một cuộc "di cư" quy mô lớn của các kho sách lậu nhằm tránh sự rà soát của cơ quan chức năng.
Một nhóm chia sẻ ebook với hơn 30.000 thành viên trên Facebook thông báo đóng cửa, ngày 25/3. Ảnh: Lưu Quý
Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến làn sóng này là việc Bộ Công an đang lấy ý kiến cho dự thảo Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng. Theo đó, hành vi "số hóa và phát tán trái phép các loại ấn phẩm định dạng in thành định dạng điện tử" để chia sẻ miễn phí hoặc kinh doanh sẽ bị phạt từ 10 đến 20 triệu đồng.
Đơn vị soạn thảo nhấn mạnh, vi phạm bản quyền số đang làm giảm sức cạnh tranh kinh tế của Việt Nam. Trước áp lực pháp lý này, nhiều quản trị viên thừa nhận rằng vì hoạt động tự phát, không lợi nhuận và chủ yếu chia sẻ sách không bản quyền, nên việc chủ động đóng cửa là lựa chọn duy nhất để bảo đảm an toàn.
Trong nhiều năm, các cộng đồng này là nguồn cung nội dung chính cho những người sử dụng máy đọc sách như Kindle, Boox. Tuy nhiên, chất lượng sách thường không đồng nhất, dễ lỗi chính tả hoặc bị chỉnh sửa nội dung trái phép.
Anh Minh Tú, một người dùng Kindle lâu năm, chia sẻ: "Nhiều đầu sách hay tại Việt Nam hiện chưa có phiên bản điện tử chính thức. Điều này buộc người dùng phải tìm đến các kho sách lậu". Đồng quan điểm, chuyên gia công nghệ Đinh Ngọc Dũng nhận định rằng dù người dùng sẵn sàng chi trả cho ebook bản quyền, nhưng số lượng tựa sách và nhà xuất bản tham gia thị trường số hiện vẫn còn quá ít, chưa đáp ứng được nhu cầu đa dạng.
Giao diện đọc sách điện tử trên máy đọc sách Amazon Kindle. Ảnh: Lưu Quý
Ông Vũ Trọng Đại, Giám đốc công ty xuất bản TIMES, khẳng định: "Không thể dùng mục đích tốt đẹp như khuyến đọc để biện hộ cho hành vi vi phạm pháp luật". Theo ông, việc các kho sách lậu đóng cửa là cơ hội vàng để thị trường nội dung số phát triển lành mạnh hơn.
Khi các nguồn chia sẻ trái phép biến mất, các nền tảng hợp pháp như Fonos, Waka, Voiz FM hay Book365 sẽ có điều kiện mở rộng thị trường và tái đầu tư. Các nhà xuất bản hiện nay hoàn toàn đủ khả năng sản xuất ebook chuẩn, và khi nguồn thu từ mảng này tăng lên, họ sẽ có động lực để đưa nhiều đầu sách giá trị lên môi trường số hơn.
Việc thắt chặt quản lý không chỉ bảo vệ quyền lợi của tác giả, dịch giả mà còn tạo tiền đề để xây dựng một hệ sinh thái nội dung số bền vững và chuyên nghiệp tại Việt Nam trong tương lai.