Sáng ngày 2/4 (giờ Hà Nội), tên lửa Hệ thống Phóng Không gian (SLS) đã đưa tàu Orion rời bệ phóng tại Florida, đánh dấu sự bắt đầu của nhiệm vụ Artemis II. Đây là nhiệm vụ có người lái đầu tiên hướng tới Mặt Trăng trong hơn nửa thế kỷ qua. Không chỉ là một chuyến bay thử nghiệm công nghệ, Artemis II còn mang trọng trách thu thập dữ liệu sinh học quý giá về mức độ phơi nhiễm bức xạ và khả năng thích nghi của con người trong môi trường không gian sâu.
Một trong những thí nghiệm đáng chú ý nhất trên tàu Orion là AVATAR (Phản ứng tương tự mô của phi hành gia ảo). Các nhà khoa học sử dụng các "chip cơ quan" – những thiết bị nhỏ gọn chứa tế bào người sống được chỉnh sửa để hoạt động như tủy xương thật.
Tủy xương là bộ phận sản sinh tế bào miễn dịch và rất nhạy cảm với bức xạ vũ trụ. Thông qua việc phân tích hàng nghìn gene trong các mẫu mô này ở cấp độ phân tử sau chuyến bay, NASA có thể dự đoán chính xác những rủi ro sức khỏe và đưa ra chiến lược chăm sóc y tế tối ưu cho các nhiệm vụ dài hạn trong tương lai.
Chip cơ quan trong thí nghiệm AVATAR. Ảnh: Emulate
Với thí nghiệm ARCHeR, các phi hành gia sẽ đeo thiết bị theo dõi trên cổ tay để thu thập dữ liệu thời gian thực về mức độ căng thẳng, giấc ngủ và khả năng nhận thức trong môi trường tàu Orion khép kín. Dữ liệu này giúp phân tích sức khỏe tinh thần và khả năng làm việc nhóm trong điều kiện cô lập khắc nghiệt.
Song song đó, nhóm nghiên cứu cũng theo dõi hệ miễn dịch thông qua mẫu nước bọt và máu. Các nhà khoa học đặc biệt quan tâm đến hiện tượng virus "ngủ đông" (như thủy đậu hay zona thần kinh) có thể tái hoạt động do tác động của bức xạ và áp lực tâm lý ngoài không gian.
Khác với Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) vốn được từ trường Trái Đất bảo vệ, tàu Orion của Artemis II sẽ phải đối mặt trực tiếp với bức xạ vũ trụ nguy hiểm. Để đảm bảo an toàn, phi hành đoàn được trang bị máy đo liều lượng cá nhân cùng 6 cảm biến lắp đặt quanh khoang tàu. Hệ thống này có khả năng cảnh báo tức thời các đợt bão Mặt Trời, giúp phi hành gia kịp thời thực hiện các biện pháp trú ẩn an toàn.
Bồn trũng Orientale trong dữ liệu quan sát từ Tàu quỹ đạo Trinh sát Mặt Trăng. Ảnh: NASA
Khi tàu Orion bay vòng qua phía xa của Mặt Trăng, phi hành đoàn Artemis II sẽ có khoảng 3 giờ để khảo sát những địa danh mà con người chưa từng tận mắt quan sát trong 50 năm qua. Mục tiêu quan trọng nhất chính là bồn trũng Orientale – vết tích của một vụ va chạm khổng lồ từ 3,8 tỷ năm trước.
Những bức ảnh và mô tả địa chất từ phi hành đoàn không chỉ mang giá trị lịch sử mà còn giúp định hướng cho các nhiệm vụ hạ cánh xuống cực Nam Mặt Trăng trong tương lai. Việc phát hiện các tia sáng thiên thạch hay đám mây bụi bí ẩn sẽ là cơ sở quan trọng để xác định các khu vực có giá trị khoa học cao cho sự định cư sau này của loài người.