Sự bùng nổ của các công cụ tạo văn bản siêu tốc đang vô tình tạo ra một thế giới ngập tràn những nội dung rập khuôn và na ná nhau. Đối mặt với thực trạng này, ông Steven Johnson – nhà nghiên cứu công nghệ kỳ cựu, tác giả của nhiều cuốn sách bán chạy và là nhà đồng sáng lập dự án "sổ tay AI" NotebookLM của Google – đã chia sẻ một góc nhìn sâu sắc về tương lai của ghi chú và tư duy viết lách trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.
NotebookLM ban đầu không được kỳ vọng sẽ trở thành một sản phẩm thương mại toàn cầu do Google luôn vận hành hàng nghìn sản phẩm nguyên mẫu cùng một lúc.
Bước ngoặt từ ban lãnh đạo: Vào mùa thu năm 2022, đội ngũ phát triển đã mang một vài bản mẫu thô sơ đầu tiên trình diễn cho ông Josh Woodward (Phó chủ tịch Google phụ trách Google Labs) và CEO Sundar Pichai. Sự cuốn hút từ ý tưởng cốt lõi của sản phẩm đã ngay lập tức thuyết phục được vị thuyền trưởng của Google, biến một thử nghiệm nội bộ thành một dự án thực thụ.
Quy mô tăng trưởng ấn tượng: Công cụ hiện đã thu hút hàng triệu người dùng trên toàn cầu nhờ khả năng xử lý tri thức chuyên sâu. Đáng chú ý, Việt Nam xuất sắc nằm trong top 10 quốc gia có lượng người dùng cũng như số lượng tài liệu được xem nhiều nhất trên nền tảng này.
Là một nhà văn dành phần lớn sự nghiệp để cân nhắc từng con chữ, Steven Johnson từng trăn trở về việc liệu con người có đang viết văn bản chỉ để phục vụ cho các thuật toán máy móc đọc hay không. Tuy nhiên, giấc mơ lớn nhất của ông khi xây dựng NotebookLM là biến nó thành công cụ giúp bản thân trở thành một nhà văn tốt hơn.
Mục tiêu không đổi: AI hỗ trợ đắc lực trong việc nghiên cứu dữ liệu, hệ thống hóa nguồn tài nguyên tri thức và gợi mở các nhánh ý tưởng. Tuy nhiên, đích đến cuối cùng vẫn là tạo ra những tác phẩm sâu sắc hơn, hấp dẫn hơn cho độc giả con người.
Khuếch đại thay vì thay thế: Bản chất của việc viết lách thời đại mới là dùng AI để thấu hiểu các tầng dữ liệu phức tạp, giải thích lại cho người đọc nhằm tối ưu hóa sự kết nối tư duy giữa con người với con người, không phải là cuộc trò chuyện vô hồn giữa các máy móc.
Nhà đồng sáng lập kiêm Giám đốc quản lý sản phẩm của dự án NotebookLM Steven Johnson, bên lề Google I/O 2026. Ảnh: Lưu Quý
Để giải bài toán các văn bản AI có xu hướng "đồng dạng" và thiếu bản sắc, NotebookLM chọn lối đi tập trung vào tính cá nhân hóa tuyệt đối của mô hình:
Khớp với thế giới quan của tác giả: Thay vì đưa ra câu trả lời chung chung từ dữ liệu đại trà, người dùng nạp vào hệ thống các tài liệu riêng của dự án, giải thích mục tiêu và kỳ vọng cụ thể. AI sẽ tự điều chỉnh để thích ứng với luồng thông tin đó.
Mở rộng sang giọng văn cá nhân: Trong quá trình viết cuốn sách mới, Steven Johnson đã nạp vào AI toàn bộ dữ liệu cá nhân cùng các tác phẩm cũ của mình. Khi ông yêu cầu NotebookLM đặt câu hỏi phản biện hoặc cùng động não ý tưởng, các phản hồi của AI mang tính thấu hiểu sắc sảo, khớp hoàn toàn với phong cách và tầm nhìn cốt lõi của tác giả.
Mặc dù có tên gọi là một cuốn sổ tay ("Notebook"), giao diện hiện tại của NotebookLM vẫn đang đặt tính năng phân tích dữ liệu ở vị trí trực diện hơn là trải nghiệm viết lách. Ban điều hành dự án khẳng định sẽ sớm mang đến những nâng cấp mạnh mẽ để biến công cụ thành một không gian ghi chú, một bề mặt tương tác tối ưu cho học sinh, sinh viên và người nghiên cứu.
Đặc biệt, trong làn sóng dịch chuyển sang Agentic AI, NotebookLM sẽ tiến hóa thành một cộng sự thông minh đúng nghĩa:
Thay vì người dùng phải chủ động nhập các câu lệnh (prompt) đặc biệt để truy vấn chuyên sâu, tác nhân AI thế hệ mới sẽ tự động thấu hiểu toàn bộ tiến trình bạn đã thực hiện trong Notebook. AI agent sẽ tự quét hệ thống, nhận biết xem bộ tài liệu nguồn đang bị hổng ở đâu, bài viết của bạn đang thiếu sót mảnh ghép dữ liệu nào để chủ động tìm kiếm và bù đắp thông tin một cách linh hoạt.