Kết quả này được nêu trong báo cáo "Chỉ số rủi ro việc làm do AI" do Đại học Tufts công bố. Đây là một trong những nghiên cứu toàn diện đầu tiên đánh giá tác động của AI dựa trên dữ liệu của 784 ngành nghề, 530 khu vực đô thị và 50 tiểu bang tại Mỹ.
Theo báo cáo, con số 9,3 triệu việc làm bị loại bỏ chỉ là mức trung bình trong kịch bản cơ sở. Tùy thuộc vào tốc độ áp dụng công nghệ, phạm vi ảnh hưởng có thể dao động từ 2,7 triệu đến 19,5 triệu việc làm. Ước tính, khoảng 757 tỷ USD thu nhập của các hộ gia đình sẽ bị "bốc hơi" – một con số tương đương với toàn bộ nền kinh tế của nước Bỉ.
Nhóm nghiên cứu đã chỉ ra 33 ngành nghề sẽ khởi phát quá trình thay thế này. Trái ngược với các cuộc cách mạng công nghiệp trước đây vốn nhắm vào lao động chân tay, AI hiện nay đang tấn công trực diện vào các công việc đòi hỏi kỹ năng nhận thức và phân tích cao.
Lĩnh vực rủi ro cao nhất: Công nghệ thông tin (18%), Tài chính và Bảo hiểm (16%), Khoa học và Kỹ thuật (16%).
Nghề nghiệp dễ bị thay thế: Nhà văn (57%), Lập trình viên máy tính (55%), Nhà thiết kế giao diện web và kỹ thuật số (55%).
Ông Bhaskar Chakravorti, Hiệu trưởng trường Đại học Tufts, nhận định: "AI không chỉ tự động hóa các việc thường ngày mà còn tiến lên nhắm vào các công việc lương cao. Tương lai sẽ thuộc về những người biết kết hợp kiến thức chuyên môn với tư duy phản biện và kỹ năng sử dụng AI".
Khung cảnh một hội chợ việc làm tại Mỹ. Ảnh: Instagram/ISI
Nghiên cứu cũng chỉ ra một nghịch lý: Những công việc ít bị AI đe dọa nhất lại thường là những nghề có mức lương thấp nhất và đang bị nền kinh tế đánh giá thấp. Các nghề như thợ lợp mái, thợ mỏ, thợ hàn hay công nhân đóng gói thịt có nguy cơ mất việc do AI dưới 1%. Khoảng 38% người lao động Mỹ nằm trong "vùng an toàn" này, vốn là những công việc đòi hỏi sự khéo léo vật lý mà robot chưa thể thay thế hiệu quả.
Về mặt địa lý, các đô thị lớn như New York, San Francisco, Chicago hay Boston được dự báo sẽ gánh chịu thiệt hại nặng nề nhất, với mức sụt giảm thu nhập hàng năm dự kiến ít nhất 20 tỷ USD mỗi thành phố.
Tính đến cuối năm ngoái, AI được ghi nhận là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến hơn 48.000 trường hợp cắt giảm việc làm tại Mỹ. Tuy nhiên, giới chuyên gia, bao gồm cả CEO OpenAI Sam Altman, cũng cảnh báo về hiện tượng "tẩy trắng bằng AI" (AI washing).
Đây là thuật ngữ ám chỉ việc các doanh nghiệp lấy trí tuệ nhân tạo làm lý do để sa thải nhân viên nhằm che đậy những khó khăn về tài chính hoặc tình trạng dư thừa lao động do quản lý yếu kém. Dù thực tế có thể phức tạp, nhưng không thể phủ nhận rằng AI đang tái định hình lại hoàn toàn cấu trúc của thị trường lao động toàn cầu.