Một trong những thay đổi nhận được sự quan tâm lớn nhất từ cộng đồng doanh nghiệp là việc cắt giảm đáng kể thời gian xử lý đơn sở hữu công nghiệp. Luật mới hướng tới đơn giản hóa thủ tục hành chính, tăng cường hậu kiểm và ứng dụng AI vào quy trình thẩm định.
Cụ thể, thời gian thẩm định nội dung đơn sáng chế đã giảm từ 18 tháng xuống còn 12 tháng. Đơn nhãn hiệu giảm từ 9 tháng xuống còn 5 tháng, và đơn kiểu dáng công nghiệp cũng rút ngắn từ 7 tháng xuống 5 tháng. Đặc biệt, luật bổ sung cơ chế thẩm định nhanh, cho phép rút ngắn thời gian xuống chỉ còn 3 tháng đối với một số trường hợp đủ điều kiện – một tốc độ hiếm thấy trên bản đồ sở hữu trí tuệ thế giới.
Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi đánh dấu bước chuyển mình quan trọng từ việc thuần túy "bảo vệ quyền" sang "khai thác thương mại". Giờ đây, quyền sở hữu trí tuệ chính thức được coi là một loại tài sản sinh lời, có thể dùng để:
Góp vốn vào doanh nghiệp hoặc các dự án đầu tư.
Thế chấp để vay vốn ngân hàng, mở rộng nguồn lực sản xuất kinh doanh.
Để minh bạch hóa thị trường này, Nhà nước sẽ hình thành cơ sở dữ liệu về giá giao dịch quyền sở hữu trí tuệ và khuyến khích các tổ chức định giá, môi giới phát triển. Điều này giúp loại bỏ tình trạng "bằng độc quyền để treo", biến các nghiên cứu khoa học thành giá trị kinh tế thực tế.
Người dân tham quan tại gian trưng bày robot tại Triển lãm thành tựu đất nước 80 năm, ngày 28/8/2025. Ảnh: Nguyễn Đông
Trước xu hướng chuyển đổi số, phạm vi bảo hộ kiểu dáng công nghiệp đã được mở rộng đáng kể. Luật mới công nhận bảo hộ cho các sản phẩm phi vật lý như:
Giao diện đồ họa người dùng (GUI).
Các biểu tượng (icon) trên thiết bị điện tử.
Tín hiệu cáp mang chương trình được mã hóa.
Đồng thời, các chế tài xử lý xâm phạm quyền trên môi trường số cũng được nâng cao. Trách nhiệm của các nền tảng mạng xã hội và thương mại điện tử được quy định rõ ràng hơn, đi kèm mức bồi thường thiệt hại cao hơn nhằm tăng tính răn đe.
Lần đầu tiên, Luật Sở hữu trí tuệ đưa ra các quy định cụ thể nhằm xử lý những vấn đề phát sinh từ AI. Luật cho phép khai thác dữ liệu để huấn luyện hệ thống AI nhưng phải đảm bảo không ảnh hưởng bất hợp lý đến quyền lợi của chủ sở hữu gốc.
Đáng chú ý, Việt Nam khẳng định chính sách chỉ bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với sản phẩm do con người tạo ra. Các văn bằng bảo hộ sẽ bị từ chối hoặc hủy bỏ nếu phát hiện chủ thể tạo ra hoàn toàn là AI. Đối với các sản phẩm có sự hỗ trợ của AI trong quá trình sáng tạo, Chính phủ sẽ có những văn bản quy định chi tiết về việc xác lập quyền trong thời gian tới.
Ngoài ra, luật cũng thắt chặt việc kiểm soát đăng ký các nhãn hiệu có chứa tên quốc gia "Việt Nam", nhằm bảo vệ uy tín và hình ảnh quốc gia trên thị trường quốc tế.