Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành động lực phát triển mới, Việt Nam đang đứng trước cơ hội to lớn khi sở hữu hơn 500 chuyên gia AI đang làm việc tại các doanh nghiệp và tổ chức hàng đầu trên toàn cầu. Tuy nhiên, làm thế nào để quy tụ nguồn lực trí tuệ này thành một sức mạnh tổng hợp đang là bài toán cấp thiết.
Tại hội thảo Ứng dụng và phát huy hiệu quả Cổng Sáng kiến Khoa học và Công nghệ diễn ra ngày 11/12 tại Đại học Bách khoa TP.HCM, PGS.TS Đào Ngọc Chiến, Giám đốc Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia (NAFOSTED), đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng một mạng lưới kết nối chặt chẽ. Ông nhận định: "Nếu kết nối hiệu quả, chúng ta sẽ tạo 'siêu đội ngũ tri thức' hỗ trợ cho hệ thống sáng kiến, cho đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ. Đây là bước đi thể hiện tư duy mở - liên kết - toàn cầu hóa nguồn lực trí tuệ mà Nghị quyết 57 đã đặt ra".
PGS.TS Đào Ngọc Chiến, Giám đốc Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia. Ảnh: Internet.
Theo Giám đốc NAFOSTED, mạng lưới chuyên gia AI người Việt toàn cầu cần được xem là tài sản trí tuệ quốc gia. Khi kết hợp đội ngũ này với các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp trong nước, chúng ta sẽ tạo nên một hệ sinh thái xuyên suốt. Sự ra đời của Cổng Sáng kiến Khoa học và Công nghệ chính là hạt nhân đầu tiên để hiện thực hóa tầm nhìn này – một nền tảng số quốc gia giúp huy động, kết nối và lan tỏa tri thức xã hội.
Cổng Sáng kiến Khoa học và Công nghệ: Môi trường mở cho đổi mới sáng tạo
Cổng được xây dựng dựa trên ba giá trị cốt lõi: là môi trường mở để mọi người dân chia sẻ sáng kiến; là công cụ chuẩn hóa quy trình đánh giá minh bạch; và là cầu nối đưa sáng kiến từ trang giấy vào thực tiễn. Đây được kỳ vọng là nơi xóa bỏ tình trạng "ốc đảo" nghiên cứu tại các trường đại học hiện nay.
Bà Huỳnh Thị Thu Sương, đại diện Trường Đại học Tài chính - Marketing, đánh giá cao vai trò của Cổng trong việc khắc phục sự phân tán dữ liệu và quy trình thủ công. Tuy nhiên, bà cũng thẳng thắn chỉ ra những rủi ro về sở hữu trí tuệ khi công khai ý tưởng trên nền tảng số, cũng như sự cần thiết phải chuẩn hóa định nghĩa về "sáng kiến" để tránh quá tải hệ thống. Bà đề xuất việc tích hợp AI vào quy trình vận hành của Cổng để tự động rà soát trùng lặp và đánh giá sơ bộ tính mới, giúp giảm gánh nặng hành chính cho nhà quản lý.
Bà Huỳnh Thị Thu Sương, đại diện Trường Đại học Tài chính - Marketing. Ảnh: Internet
Bài toán công nghệ lõi và vai trò của chuyên gia quốc tế
Ở góc độ chuyên môn sâu, PGS.TS Phạm Trần Vũ, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa - ĐHQG TP.HCM, bày tỏ lo ngại về thực trạng nghiên cứu AI tại Việt Nam. Theo ông, phần lớn hoạt động hiện nay mới chỉ dừng lại ở tầng ứng dụng – tức là sử dụng các mô hình có sẵn của nước ngoài để tinh chỉnh.
PGS.TS Phạm Trần Vũ, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa - Đại học Quốc gia HCM. Ảnh: Internet.
"Sử dụng công nghệ sẵn có chỉ giải quyết phần ứng dụng chứ không chạm tới tầng công nghệ lõi", ông Vũ nhận định. Ông đặt câu hỏi nhức nhối về sự thiếu hụt nhân lực có khả năng thiết kế chip AI hay xây dựng hạ tầng tính toán lõi – những yếu tố giúp Việt Nam tránh phụ thuộc vào các ông lớn công nghệ thế giới. "Nếu không nâng năng lực nội địa, khoảng cách công nghệ sẽ tiếp tục mở rộng", ông cảnh báo.
Do đó, ông Vũ kỳ vọng Cổng Sáng kiến không chỉ kết nối chuyên gia người Việt mà còn tạo cơ chế mời chuyên gia quốc tế tham gia vào các dự án trong nước. Sự hiện diện của họ sẽ giúp chuyển giao phương pháp luận và nâng cao năng lực nghiên cứu nội địa. Để làm được điều này, cần có chính sách tài chính phù hợp và môi trường làm việc rõ ràng.
Hướng đi cho tương lai: Đầu tư hạ tầng và cơ chế tài chính
Phản hồi các ý kiến tại hội thảo, PGS.TS Đào Ngọc Chiến khẳng định NAFOSTED sẵn sàng hỗ trợ cơ chế tài chính để mời chuyên gia nước ngoài và tài trợ học bổng cho nghiên cứu sinh trong nước.
Về vấn đề hạ tầng – "bài toán lớn" của ngành AI Việt Nam, ông Chiến thừa nhận năng lực trung tâm dữ liệu và tính toán trong nước vẫn còn hạn chế. Tuy nhiên, ông cũng mở ra hướng đi tiềm năng về máy tính lượng tử, cho rằng việc "đi tắt đón đầu" ở lĩnh vực mới này có thể là cơ hội để Việt Nam bứt phá dù xuất phát sau các cường quốc công nghệ khác.