Tại Diễn đàn chuyển đổi số Việt Nam - châu Á (DX Summit 2026) diễn ra vào ngày 27/5, các chuyên gia đầu ngành đồng loạt đưa ra cảnh báo: Nguồn năng lượng đang trở thành một bài toán hóc búa, quyết định sự thành bại của tham vọng phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) và hệ thống trung tâm dữ liệu (Data Center - DC) tại Việt Nam. Khác với hạ tầng phần mềm, tốc độ mở rộng nguồn điện nền không thể diễn ra thần tốc như tiến trình xây dựng các nhà máy AI.
Các chuyên gia chia sẻ về vai trò của năng lượng đối với việc phát triển AI, tại Diễn đàn DX Summit 2026. Ảnh: Trọng Đạt
Khi thiết lập các chiến lược phát triển AI, thị trường thường dồn sự tập trung vào năng lực xử lý của các chip GPU hiệu năng cao hoặc hệ thống siêu máy tính mà vô tình bỏ qua áp lực năng lượng khổng lồ phía sau.
Sự khác biệt về công suất: Ông Nguyễn Tuấn Phong – Phó tổng giám đốc kỹ thuật VDI ví von hệ thống máy chủ thông thường chỉ như một chiếc xe di chuyển cơ bản, trong khi các siêu máy tính cấu trúc AI hoạt động giống như một cỗ xe đua tốc độ cao. Mức tiêu thụ điện năng của các hệ thống AI hiệu năng cao này lớn gấp 10 đến 15 lần so với máy chủ truyền thống.
Bài toán thiết kế đồng bộ: Để một AI Data Center vận hành ổn định, ngay từ khâu quy hoạch ban đầu, doanh nghiệp bắt buộc phải giải quyết triệt để hai yếu tố song hành: Khả năng đáp ứng nguồn điện công suất lớn liên tục và hệ thống làm mát chuyên dụng tối ưu.
Thực trạng tại Việt Nam: Theo báo cáo tháng 5/2026 của Bộ Khoa học và Công nghệ, cả nước hiện có 42 trung tâm dữ liệu với tổng công suất thiết kế khoảng 372,75 MW (tăng hơn 4 lần so với năm 2021). Dù quy mô mở rộng nhanh chóng, hạ tầng số hiện tại vẫn tồn tại một số hạn chế như số lượng GPU hiệu năng cao còn ít, phân bổ chưa đồng đều và đặc biệt là thiếu hụt nguồn điện ổn định công suất lớn.
Dưới góc độ phân tích hệ thống, TS Nguyễn Mạnh Cường – đại diện Phòng phát triển hệ thống điện (Viện Năng lượng, Bộ Công Thương) nhận định dư địa phát triển trung tâm dữ liệu tại Việt Nam còn rất lớn, đồng nghĩa với việc áp lực lên hạ tầng năng lượng sẽ ngày một gia tăng.
Tỷ trọng tiêu thụ năng lượng: Hiện tại, lượng điện tiêu thụ của các trung tâm dữ liệu chiếm ít nhất 0,5% tổng điện năng quốc gia (trong khi tỷ lệ này tại Mỹ dao động từ 2% đến 6%).
Thách thức từ cơ cấu nguồn phát: Tính đến năm 2025, tổng công suất toàn hệ thống điện Việt Nam đạt khoảng 92 GW, nhưng nguồn điện nền ổn định chỉ chiếm khoảng 68 GW (tương đương 74%). Phần còn lại là năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời) đạt khoảng 24 GW (chiếm 26%). Chuyên gia cảnh báo nếu không đẩy mạnh đầu tư nguồn điện nền, nguy cơ thiếu hụt cục bộ hoàn toàn có thể xảy ra vào năm 2027, đặc biệt là tại khu vực phía Bắc.
Áp lực lên lưới điện truyền tải: Hệ thống đường dây và trạm biến áp của Việt Nam hiện đang phải vận hành ở mức tải rất cao, chiếm khoảng 70-75% công suất thiết kế (trong khi chỉ số này ở các quốc gia phát triển như Đức chỉ duy trì dưới mức 50%). Do đó, TS Nguyễn Mạnh Cường khuyến nghị các trung tâm dữ liệu trong tương lai nên ưu tiên dịch chuyển vị trí xây dựng vào miền Trung hoặc miền Nam – nơi có trữ lượng và tiềm năng phát triển năng lượng tái tạo dồi dào hơn.
TS Nguyễn Mạnh Cường, đại diện Phòng phát triển hệ thống điện, Viện Năng lượng, Bộ Công Thương trình bày tham luận tại sự kiện. Ảnh: Trọng Đạt
Để duy trì tính thông suốt cho các dự án công nghệ dài hạn, ông Phùng Việt Thắng – Giám đốc Quốc gia Intel Việt Nam cho biết nhiều tập đoàn lớn trên thế giới đang phải chủ động xây dựng các hệ thống điện mặt trời riêng để bổ sung năng lượng tại chỗ cho các AI Data Center.
Tại Việt Nam, các doanh nghiệp đầu tư trung tâm dữ liệu hiện có 3 lộ trình lựa chọn về mặt kinh tế để đảm bảo nguồn điện:
Phương án 1: Giao dịch mua điện trực tiếp từ lưới điện quốc gia với yêu cầu công suất lớn và thiết lập nhiều nguồn cấp dự phòng để loại bỏ rủi ro sự cố. Tuy nhiên, rào cản là chi phí điện vào khung giờ cao điểm tương đối lớn, có thời điểm lên tới khoảng 5.000 đồng/kWh.
Phương án 2: Chủ động đầu tư xây dựng nguồn phát năng lượng độc lập (như hệ thống điện mặt trời, điện gió hoặc thủy điện nhỏ) để tự cung ứng cho trung tâm dữ liệu, và chỉ thực hiện mua thêm sản lượng từ EVN khi xảy ra thiếu hụt cục bộ.
Phương án 3: Thực hiện mua điện từ các dự án năng lượng xanh ở các địa phương khác và sử dụng hệ thống lưới điện quốc gia để truyền tải về trung tâm dữ liệu, doanh nghiệp sẽ chi trả thêm phần chi phí dịch vụ truyền tải theo quy định.
Về mặt thể chế pháp lý, Việt Nam hiện đã chuẩn bị sẵn sàng các cơ chế cấu trúc phù hợp. Bài toán còn lại phụ thuộc hoàn toàn vào năng lực tính toán chi phí và tối ưu hóa mô hình kinh tế của từng doanh nghiệp. Việc đảm bảo nguồn năng lượng xanh và ổn định lâu dài mới chính là chìa khóa cốt lõi để đưa các hệ thống siêu máy tính vận hành hiệu quả.