Sự phát triển thần tốc của AI thời gian qua đã dấy lên nhiều lo ngại về tương lai của ngành phần mềm – vốn là trụ cột của các tập đoàn công nghệ Việt Nam. Tuy nhiên, qua thực tế tiếp xúc với thị trường, ông An Ngọc Thao – Phó tổng thư ký Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ CNTT Việt Nam (Vinasa) lại có góc nhìn đầy lạc quan về "cơ hội vàng" này.
- Thưa ông, AI hiện nay đã có thể tự viết code và xử lý nhiều quy trình phức tạp. Điều này khiến nhiều kỹ sư lo lắng sẽ bị thay thế. Tiếp xúc với các doanh nghiệp trong nước, ông thấy bức tranh thực tế diễn ra như thế nào?
Nhận định "AI thay thế con người" phần lớn đến từ các thông tin mang tính hiện tượng trên thế giới. Thực tế, tại Việt Nam, không khí tại các doanh nghiệp IT lại rất sôi động và cởi mở. Khảo sát của Vinasa với gần 160 doanh nghiệp cho thấy doanh thu toàn ngành đang tăng trưởng rất tốt, phổ biến ở mức 20-30%, thậm chí nhiều bên đạt tới 40-50%. Chỉ có 9 đơn vị ghi nhận sụt giảm.
Các công ty không hề thu hẹp quy mô. Ngược lại, khi phần mềm trở nên thông minh hơn nhờ AI, nhu cầu nâng cấp hệ thống từ khách hàng quốc tế lại tăng mạnh. Một lập trình viên biết sử dụng AI có thể làm việc hiệu quả gấp 3-5 lần trước đây. Áp lực lớn nhất của doanh nghiệp hiện nay không phải là cắt giảm nhân sự, mà là làm sao nâng cao năng lực đội ngũ để đáp ứng khối lượng công việc đang tăng phi mã.
- Ông nói rằng AI mang lại cơ hội lớn dù nó có khả năng "cướp việc" lập trình. Ông có thể chia sẻ một ví dụ cụ thể để minh chứng cho điều này?
Tôi biết một dự án thực tế, trước đây đối tác ước tính phải mất 10 năm mới hoàn thành. Vì thời gian quá dài, vượt quá nhiệm kỳ của lãnh đạo bên họ nên dự án ban đầu không được ký kết. Tuy nhiên, khi doanh nghiệp Việt Nam đề xuất ứng dụng AI và tuyên bố rút ngắn tiến độ xuống chỉ còn tính bằng tháng, hợp đồng đã được ký ngay lập tức.
Điều này minh chứng cho "nghịch lý Jevons": khi công nghệ giúp tăng hiệu suất và giảm chi phí, nhu cầu sử dụng thực tế lại bùng nổ hơn bao giờ hết. Hãng Gartner dự báo chi tiêu CNTT toàn cầu năm 2026 sẽ đạt 6,15 nghìn tỷ USD, tăng 10,8%. Những tập đoàn lớn như Tata hay Infosys đã thu về hàng tỷ USD trực tiếp từ dịch vụ AI. Tại Việt Nam, những tên tuổi như FPT cũng ghi nhận doanh thu từ AI tăng trưởng đến 40%.
Ông An Ngọc Thao, Phó tổng thư ký Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ CNTT Việt Nam. Ảnh: Tuấn Bùi
- Vậy hiện tượng sa thải nhân sự "vì AI" mà chúng ta thường thấy trên truyền thông quốc tế có diễn ra tại Việt Nam không?
Chúng ta cần nhìn vào bản chất: Các doanh nghiệp Việt không chọn sa thải để tối ưu chi phí, mà họ đang "tái cấu trúc giá trị". Họ dùng AI để xử lý những phần việc thủ công, lặp đi lặp lại, từ đó giải phóng lập trình viên để tập trung vào những phần mà AI chưa làm được: thiết kế kiến trúc hệ thống, tư vấn nghiệp vụ chuyên sâu và tích hợp các mô hình AI phức tạp.
Hãy hình dung code do AI tạo ra là những "viên gạch". Để xây dựng một "tòa lâu đài" phần mềm hoàn chỉnh, chúng ta vẫn cần những "kiến trúc sư" – những người thấu hiểu bài toán của khách hàng và biết cách kết nối các hệ thống lại với nhau. Đây chính là giai đoạn chúng ta chuyển từ bán "nhân công giá rẻ" sang bán "năng lực đồng sáng tạo".
- Thách thức lớn nhất mà doanh nghiệp IT Việt phải đối mặt trong kỷ nguyên này là gì, thưa ông?
Thách thức tử huyệt nằm ở những đơn vị vẫn bám víu vào mô hình truyền thống là "tính phí theo thời gian và số lượng người" (Time & Material). Những mảng việc như nhập liệu (BPO), kiểm thử thủ công hay lập trình cơ bản đang chịu áp lực cực lớn vì AI làm quá tốt.
Cơ hội chỉ mở ra ở tầng cao hơn. Thay vì chỉ cắm cúi viết code theo bản thiết kế có sẵn của khách hàng (Bậc 1), doanh nghiệp Việt cần vươn lên làm chủ giải pháp (Bậc 3 và 4). Ví dụ, thay vì chỉ làm phần mềm kho đơn giản, chúng ta đưa AI vào hệ thống camera IoT để tự động phát hiện lỗi sản phẩm theo thời gian thực và điều phối chuỗi cung ứng. Khi đó, doanh nghiệp đóng vai trò là "bộ não số", nắm giữ tài sản trí tuệ cùng khách hàng thay vì chỉ là thầu phụ.
Các kỹ sư tại một công ty công nghệ Việt. Ảnh: Lê Nga
- Xu hướng tuyển dụng nhân sự IT hiện nay đã thay đổi như thế nào dưới tác động của AI?
Sự lệch pha cung - cầu tại Việt Nam đang rất rõ rệt. Chúng ta cần khoảng 15.000 kỹ sư AI nhưng mới chỉ đáp ứng được tầm 8.000. Đặc biệt, cuộc cạnh tranh nhân tài không còn bó hẹp trong ngành công nghệ. Hơn 40% doanh nghiệp ngân hàng, bán lẻ, sản xuất cũng đang "săn" nhân lực AI để xây dựng đội ngũ nội bộ.
Cách đánh giá ứng viên giờ đây không còn đặt nặng việc ghi nhớ kiến thức. Doanh nghiệp ưu tiên ba yếu tố: khả năng giải quyết vấn đề, hiểu biết nghiệp vụ ngành và kỹ năng làm chủ các công cụ AI. AI không lấy việc của lập trình viên, nó chỉ thay thế những người khước từ việc sử dụng nó.
- Đối với các bạn sinh viên sắp bước vào ngành, ông có lời khuyên nào để các bạn không bị đào thải?
Điều quan trọng nhất là phải hiểu bản chất của công nghệ thay vì chỉ học cách dùng công cụ. Nếu bạn chỉ học cách viết prompt tốt, bạn sẽ sớm bị đào thải. Nền tảng vững chắc vẫn phải là toán ứng dụng, cấu trúc dữ liệu và kiến trúc hệ thống.
CNTT ngày nay giống như "ngoại ngữ thứ hai", nó là kỹ năng nền tảng chứ không còn là lợi thế riêng biệt. Một kỹ sư vừa giỏi công nghệ, vừa hiểu sâu về tài chính, logistics hay y tế sẽ có giá trị cực cao. Các bạn cần phát triển tư duy kiến trúc, tích hợp hệ thống và đặc biệt là trí tuệ cảm xúc để dẫn dắt đội ngũ – những thứ mà máy móc mãi mãi không thể thay thế.