Một dự án mã nguồn mở có tên "colleague.skill" đang trở thành tâm điểm chú ý trong giới công sở Trung Quốc. Đây là một tác nhân AI (AI Agent) có khả năng thu thập toàn bộ "dấu vết kỹ thuật số" của một nhân viên – từ lịch sử chat, email, tài liệu đến các quy trình ra quyết định – để tạo thành một bản sao kỹ thuật số có kỹ năng tương tự.
Dự án này được chia sẻ miễn phí trên GitHub bởi một nhà phát triển có biệt danh titanwings. Chỉ trong thời gian ngắn từ đầu tháng 4/2026, số lượt đánh dấu sao của dự án đã tăng vọt từ 2.000 lên gần 11.000 lượt. Dù được quảng bá là giúp người mới dễ dàng tiếp quản công việc từ người tiền nhiệm, nhưng nhiều người lo ngại các cấp quản lý sẽ tận dụng nó để tạo ra các AI Agent thay thế hoàn toàn lực lượng lao động thực tế. Trên mạng xã hội, xu hướng này bị gọi là "chưng cất kỹ năng" – một cách ví von việc biến tri thức con người thành một tệp dữ liệu có thể lưu trữ và tái sử dụng vô tận.
Để đáp trả làn sóng trên, nhà sáng tạo nội dung Deng Xiaoxian đã giới thiệu công cụ đối trọng mang tên "anti-distillation skill" (kỹ thuật chống chưng cất). Cô khẳng định: "Không ai muốn bị biến thành một tệp kỹ năng rồi mất việc, vì vậy tôi tạo ra công cụ này".
Bản chất của công cụ này là can thiệp vào các tệp báo cáo chi tiết công việc mà nhân viên bị yêu cầu nộp cho công ty. Nó sẽ lọc bỏ hoặc thay thế các thông tin cốt lõi như: kinh nghiệm xử lý tình huống, khả năng phán đoán theo ngữ cảnh và các bí quyết chuyên môn – những thứ mà AI cần nhất để "học" theo một con người.
Công cụ "colleague.skill" được chia sẻ trên Github. Ảnh: Nam Nguyễn
Điều thú vị là công cụ này tạo ra hai phiên bản:
Bản "sạch": Có cấu trúc chuyên nghiệp, ngôn từ mơ hồ ở những điểm then chốt để nộp cho cấp trên nhưng AI không thể học được gì.
Bản sao lưu riêng: Giữ lại toàn bộ tri thức thật để người dùng tự lưu trữ cá nhân.
Người dùng có thể chọn mức độ "làm sạch" dữ liệu từ nhẹ đến nặng tùy thuộc vào mức độ kiểm soát của công ty, tạo nên một cuộc đấu trí công nghệ ngay tại bàn làm việc.
Nỗi sợ bị AI đào thải đang bao trùm lực lượng lao động Trung Quốc. Hashtag #AIAnxiety trên nền tảng Xiaohongshu đã thu hút hơn 2,6 triệu lượt xem với vô số chia sẻ đầy lo âu. Nhiều người cảm thấy kiệt sức khi phải vừa hoàn thành công việc, vừa cố gắng chạy đua để không bị công nghệ bỏ lại phía sau.
"Cảm giác như đang chơi Squid Game vậy, bạn có thể bị loại bất cứ lúc nào", Lambert Li, một nhân viên văn phòng tại Thượng Hải chia sẻ. Anh cho biết công ty mình đã sa thải tới 30% nhân sự trong năm 2025, tập trung vào những người không thích nghi kịp với tốc độ phát triển của AI. Nghiên cứu từ Đại học Bắc Kinh cũng xác nhận nhu cầu tuyển dụng các vị trí như lập trình viên, biên tập viên và nhân viên bán hàng đã sụt giảm mạnh do sự can thiệp của trí tuệ nhân tạo.
Không chỉ ở Trung Quốc, AI đang trở thành nguyên nhân hàng đầu gây ra các đợt sa thải quy mô lớn tại Mỹ và nhiều nơi trên thế giới. Theo dự báo, số vụ sa thải liên quan đến AI trong năm 2026 có thể cao gấp 9 lần so với năm 2025.
Tuy nhiên, các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng không phải mọi đợt cắt giảm đều do AI, đôi khi công nghệ này chỉ là "bia đỡ đạn" cho những khó khăn tài chính của doanh nghiệp. Quan trọng hơn, những tố chất như năng lực phán đoán dựa trên trực giác, khả năng thấu cảm và xử lý ngữ cảnh phức tạp vẫn là những "thành trì" mà AI hiện tại chưa thể sao chép hoàn hảo từ con người.